Jak obserwować zaćmienie Księżyca 21.01.2000

Ten dział jest dostępny wraz z mapkami online [ 38 kB ]

Jeszcze w tym miesiącu będziemy świadkami całkowitego zaćmienia Księżyca, które będzie trwać 3 h 24 min. Jeśli nie chcesz być biernym widzem ( choć i samo oglądanie tego zjawiska jest pasjonujące ) przeczytaj informacje, które zebraliśmy dla Was z kilku publikacji. Polecam pobrać mapkę [ 18 kB ] przedstawiającą przebieg całkowitego zaćmienia, gdyż informacja o jego przebiegu jest podstawą do dokonania obserwacji.

1. Gdy nie masz żadnego sprzętu:

Obserwując bez żadnych przyrządów można określać kilka zjawisk dotyczących cienia Ziemii na powierzchni Ksieżyca. Patrząc podczas zaćmienia na Księżyc można zauważyć, iż przybiera on nietypowe kolory, które - co niezwykłe - nie są jednakowe dla każdego zaćmienia. Dzieje się tak,  ponieważ promienie słoneczne tworzą cień zarówno padając na Ziemię jako glob jak i na ziemską atmosferę.

Ten efekt jest główną przyczyną zmian kolorów cienia. Zmieniają się one w zależności od stopnia zachmurzenia, zawartości pary wodnej oraz zapylenia naszej atmosfery innymi związkami. Znane jest wiele przykładów ciemnych zaćmień, kiedy niedługo przed nimi wybuchały wulkany, wyrzucając w powietrze wielkie ilości materiału skalnego. Przypuszcza się także, iż jasność cienia zmienia się wraz z aktywnością słoneczną.

Zanotuj kolory powierzchni podczas fazy całkowitej ( 4:05-5:22 UT ), pociemnienie może być niejednakowe dla różnych części Księżyca. Spójrz uważnie na większe formy powierzchni podczas kolejnych faz zaćmienia. Zwróć szczególną uwagę na większe morza i kratery oraz spróbuj porównać zmianę ich barwy w czasie.

Półkula północna teoretycznie powinna być ciemniejsza od południowej, ponieważ Księżyc przechodzi na południe od cienia Ziemii. Gołym okiem można precyzyjniej określać jasność tarczy, posługując się skalą francuskiego astronoma A.Danjona ustaloną w stopniach opisowych:

Jeśli trzeba - należy określić stopnie pośrednie pomiędzy podanymi.

Jeśli zamierzasz przeczekać całą noc, oczekując wydarzenia i obserwujesz je poza miastem, nie marnuj czasu. Spróbuj określić jasność najsłabszej gwiazdy w pobliżu Księżyca. Ponieważ jasność Księżyca będzie maleć w czasie, zauważymy na niebie słabsze gwiazdy. W amatorskiej astronomii mówimy o wartości granicznej jako o jasności najsłabszej gwiazdy, którą możemy zobaczyć danym przyrządem.

Gołym okiem wyznaczamy "graniczną" zerkając, czyli patrząc na gwiazdę pod dużym kątem. Robimy to po to, aby nasza obserwacja była najbardziej wiarygodna, bo "mierzona" jest wtedy w jednym punkcie naszego oka w tzw. żółtej plamce. Ta część siatkówki oka jest najbardziej światłoczułą, co umożliwia zauważenie przez Nas najsłabszej widzialnej gwiazdy.

Wraz z postępem zaćmienia należy wykonywać wyznaczanie "granicznej" dla gwiazd zawsze w podobnej odległości od Księżyca. Tu znajdziesz mapkę [ 8 kB ] z Księżycem i gwiazdami w jego pobliżu 21 stycznia 2000 o 4:44 UT.

Obowiązkowo należy zanotować czas i miejsce obserwacji, czym obserwowałeś ( gołym okiem ) i inne szczegóły dotyczące koloru Księżyca, stanu pogody, czy warunków obserwacyjnych.

2. Posiadając lornetkę lub lunetkę i statyw:

Mając do dyspozycji już małą lornetkę np. 7X10, 10X15 lub lunetkę względnie refraktor, z soczewką o średnicy do 50mm, można pokuśić się już o ciekawsze i dokładniejsze wyniki obserwacji Księżyca zanurzonego w cień naszej planety.

W noc przed zaćmieniem lub kilka godzin przed nim proponuję nietypowo spojrzeć na niebo od strony obiektywu lornetki lub refraktora. Spójrz na Jowisza lub Syriusza od "tyłu", widzimy wtedy obraz obiektu pomiejszony do punktu. Tak samo patrząc na zaćmiony Księżyc oraz dokonując odpowiednich rachunków znajdziemy jego jasność w czasie fazy całkowitej. W ogólności obserwacja polega na porównania jasności Księżyca widocznego od strony obiektywu do jasności gwiazdy lub planety widocznej gołym okiem.

Jasność zaćmionego Księżyca wyznaczamy ze wzoru:

M = m - ( 5 log P + 0,3 )

gdzie:

M - obliczona wielkość gwiazdowa Księżyca;
m - obserwowana przez obiektyw wielkość gwiazdowa Księżyca wyznaczona z porównania;
P - powiększenie lornetki lub lunety;

Poniżej przedstawiam listę gwiazd i planet do porównania:

Stąd [ 8 kB ] można ściągnąć mapkę z gwiazdami, natomiast Wenus wschodzi o 6:22 UT.

Oczywiście posiadając już jakiś sprzęt warto dokonać obserwacji proponowanych w punkcie pierwszym: kolory i widoczność obiektów na powierzchni Księżyca, jasność metodą Danjona oraz "patrolować" cień Ziemi, przecież nigdy nie wiadomo co można zobaczyć :-).

Obowiązkowo należy w zapisie obserwacji podać parametry lornetki np. 7X10 lub lunety ( refraktora ) np. średnica 50mm, ogniskowa 500mm, długość okularu 20 mm lub powiększenie. Ponadto miejsce i czas poszczególnych obserwacji, warunki pogodowe i inne uwagii.

3. Jesteś szczęśliwym ( lub nie ) posiadaczem większego teleskopu

Jeżeli masz już teleskop o lustrze, soczewce ponad 5 cm i powiększeniach 60 - 100 razy możesz dokonać jednej z najbardziej cennych obserwacji. Chodzi o wyznaczanie wejścia i zejścia cienia na kratery księżycowe, obserwacje tego typu wykonane z odpowiednią ( osiągalną przez amatora ) dokładnością mają już charakter naukowy i służą do wyznaczenia spłaszczenia ziemskiej atmosfery.

Aby zebrać poprawne dane należy:

• stosować powiększenia 60-100 razy;
• zachować dokładność 6 sekund najlepiej przy pomocy zegara radiowego ( dostępnego u lepszych zegarmistrzów );
• mierzyć czasy wejścia oraz zejścia cienia na ścianach krateru, by uśrednić czas do środka krateru;
• uważnie obserwować, gdyż cień Ziemii nie jest ostry;

Momenty wejścia i zejścia cienia Ziemii podczas całkowitego zaćmienia Księżyca 21 stycznia 2000

UWAGA !!! CZAS PODANY W UT  - NALEŻY DODAĆ 1 GODZINĘ UWAGA !!!

Prognozy przejść zakładają 2 % powiększenie cienia Ziemii przez jej atmosferę.

Wyznaczenie jasności Księżyca przy użyciu teleskopu wykonywać można "metodą Sidgwicka". Należy najpierw spojrzeć na zaćmiony Księżyc, następnie skierować na gwiazdę i rozogniskować ją do wielkości Księżyca. Oczywiście, aby znaleźć jasność Księżyca należy go porównać z kilkoma gwiazdami.

Posiadaczom teleskopów polecam wykonanie także obserwacji opisanych powyżej: kolor i kształt cienia, czy wyznaczenie jasności metodą Danjona.

4. Uwagi końcowe dla wszystkich

Na koniec... jeśli zamierzasz obserwować to zaopatrz się w notatnik, "pisadło", latarkę z czerwonym filtrem, ale przede wszystkim ubierz się ciepło ( na ręce włóż chociaż cienkie rękawiczki ) , wskazany jest termos z czymś ciepłym do picia ( kawa, herbata ) - przecież spędzisz na zewnątrz kilka godzin.

Wszystkim życzę pogodnych nocy !!!

Korzystano z:

• Fred Espenak Eclipse Home Page;
• Strona Tomasza Lewickiego;
• "Niebo - Poradnik użytkownika", David H. Levy, Prószyński i S-ka 1996;
• "Poradnik Miłośnika Astronomii", P.G. Kulikowski, PWN 1976;
• "Zaćmienie!", Philip S. Harrington, Prószyńksi i S-ka 1999;
• Sky Map Pro 5;

Wszelkie komentarze i uwagii proszę przesyłać na adres: zlocz@priv2.onet.pl

Made by AIK Kali 6 styczeń 2000